Witte vlekken op tanden: oorzaken en behandeling

Wat zijn witte vlekken op tanden?

Witte vlekken op tanden zijn plekken waar de kleur, structuur of hoeveelheid mineralen in het tandglazuur afwijkt van het omliggende glazuur. De plekken kunnen dof, krijtachtig, crèmeachtig of juist glanzend wit zijn.

Sommige witte vlekken zijn al zichtbaar zodra een tand of kies doorbreekt. Deze zijn tijdens de ontwikkeling van het glazuur ontstaan. Andere witte plekken ontwikkelen zich later, bijvoorbeeld doordat tandplak langdurig op dezelfde plaats blijft zitten en het glazuur daar mineralen verliest.

Een veelvoorkomend voorbeeld van zo’n later ontstane plek is een white spot lesion. Dit is meestal een vroege vorm van ontkalking waarbij het glazuuroppervlak nog intact kan zijn. Wordt het proces niet gestopt, dan kan de aantasting zich verder ontwikkelen tot een gaatje.

Hoe zien witte vlekken op tanden eruit?

Hoe een witte vlek eruitziet, hangt af van de oorzaak. Sommige plekken zijn klein en duidelijk begrensd. Andere verkleuringen lopen over een groter deel van de tand of komen op meerdere tanden tegelijk voor.

White spot lesions zijn vaak dof en krijtachtig wit. Ze ontstaan meestal langs de tandvleesrand of op plekken waar tandplak gemakkelijk achterblijft. Na een vaste beugel kunnen ze zichtbaar zijn rondom de plaatsen waar de brackets hebben gezeten.

Witte vlekken die tijdens de ontwikkeling van het glazuur zijn ontstaan, kunnen juist glad en glanzend zijn. Ze kunnen voorkomen als kleine witte stipjes, lijntjes, strepen of grotere vlakken. Bij sommige glazuurafwijkingen zijn de plekken niet alleen wit, maar ook crème, geel of bruin.

Een witte plek kan duidelijker zichtbaar worden wanneer de tand tijdens een controle met lucht wordt drooggeblazen. Poreus glazuur weerkaatst licht namelijk anders wanneer het droog is. De tandarts of mondhygiënist kijkt daarom niet alleen naar de kleur, maar ook naar de plaats, structuur, hardheid en ontstaansgeschiedenis van de plek.

Witte vlekken kunnen verschillen in vorm, kleur en oorzaak. De tandarts kan beoordelen of sprake is van ontkalking of een andere glazuurafwijking.

Waardoor ontstaan witte vlekken op tanden?

Witte vlekken kunnen ontstaan voordat een tand doorbreekt of pas later zichtbaar worden. De meest voorkomende oorzaken verschillen sterk van elkaar.

Ontkalking door tandplak

Op tanden en kiezen ontstaat voortdurend tandplak. Wanneer deze bacteriële laag langere tijd op dezelfde plek blijft zitten, zetten de bacteriën suikers en andere koolhydraten om in zuren. Die zuren onttrekken mineralen aan het tandglazuur.

Door dit mineraalverlies wordt het glazuur poreuzer en kan een doffe witte plek ontstaan. Dagelijks zorgvuldig tandenpoetsen helpt tandplak te verwijderen voordat het glazuur langdurig wordt aangetast.

Een vaste beugel

De brackets en draden van een vaste beugel maken het gebit moeilijker schoon te houden. Rond de brackets kunnen gemakkelijk tandplak en voedselresten achterblijven. Hierdoor kunnen plaatselijke ontkalkingen ontstaan die na het verwijderen van de beugel als witte vlekken zichtbaar worden.

Veel eet- en drinkmomenten

Bij ieder eet- of drinkmoment met suikers of andere vergistbare koolhydraten produceren bacteriën zuren. Wanneer dit vaak op een dag gebeurt, krijgt het speeksel minder tijd om de zuurgraad te herstellen en mineralen terug te brengen naar het glazuur.

Het aantal eet- en drinkmomenten speelt daardoor naast de hoeveelheid suiker een belangrijke rol bij het ontstaan van cariës en white spot lesions.

Zure dranken en voedingsmiddelen

Frisdrank, vruchtensap, sportdrank, energiedrank en andere zure producten kunnen het tandglazuur rechtstreeks zachter maken. Dit wordt tanderosie genoemd. Door slijtage van het glazuur kunnen bestaande kleurverschillen en witte plekken duidelijker opvallen.

Lees meer over de mogelijke schade aan het gebit door frisdrank.

Fluorose

Fluorose ontstaat tijdens de ontwikkeling van de blijvende tanden. Wanneer een jong kind in deze periode langdurig te veel fluoride binnenkrijgt, kan de vorming van het glazuur veranderen. Later kunnen daardoor witte stipjes, lijntjes of vlekken zichtbaar zijn.

Een ontwikkelingsafwijking van het glazuur

Soms wordt het glazuur tijdens de ontwikkeling niet overal even dik, sterk of goed gemineraliseerd. De tand kan dan al bij het doorbreken witte, crème, gele of bruine plekken hebben. Sommige van deze plekken zijn alleen cosmetisch opvallend, terwijl andere gevoeliger of kwetsbaarder kunnen zijn.

Wat zijn white spot lesions?

White spot lesions zijn witte plekken die meestal ontstaan doordat het tandglazuur mineralen verliest. Dit proces wordt demineralisatie of ontkalking genoemd. Bij een vroege white spot lesion kan het buitenste glazuuroppervlak nog intact zijn, terwijl daaronder al mineralen zijn verdwenen.

Het mineraalverlies maakt het glazuur poreuzer. Licht wordt daardoor anders gebroken en weerkaatst dan in gezond glazuur, waardoor de plek dof en opvallend wit lijkt. De witte kleur wordt dus niet veroorzaakt door luchtbellen in de tand.

Zijn white spot lesions beginnende gaatjes?

Een actieve white spot lesion kan een vroeg stadium van cariës zijn. Er is dan meestal nog geen zichtbaar gat, maar het glazuur is al aangetast. In deze fase kan het proces soms worden afgeremd of tot stilstand worden gebracht door tandplak goed te verwijderen, het aantal eet- en drinkmomenten te beperken en fluoride te gebruiken.

Blijft tandplak aanwezig en gaat het verlies van mineralen door? Dan kan het glazuuroppervlak uiteindelijk beschadigd raken en kan een gaatje ontstaan.

Waar ontstaan white spot lesions?

• Langs de rand van het tandvlees.
• Rond brackets van een vaste beugel.
• Tussen tanden en kiezen.
• Op moeilijk bereikbare plaatsen.
• Op plekken waar tandplak langdurig blijft zitten.

Waarom ontstaan witte vlekken na een beugel?

Witte vlekken na een vaste beugel ontstaan meestal doordat tandplak langere tijd rond de brackets en draden is blijven zitten. De beugel zelf veroorzaakt de plekken dus niet rechtstreeks, maar maakt het wel moeilijker om alle tandoppervlakken goed schoon te houden.

Bacteriën in de tandplak zetten suikers uit eten en drinken om in zuren. Deze zuren halen mineralen uit het tandglazuur. Rond een bracket kan daardoor een ontkalkte, poreuze plek ontstaan. Wanneer de beugel wordt verwijderd, blijft deze plek zichtbaar als een doffe of krijtachtige witte vlek.

Waar ontstaan white spots rond een beugel?

De witte vlekken ontstaan vooral op plekken waar tandplak zich gemakkelijk ophoopt en waar de tandenborstel moeilijk bij kan. Vaak liggen ze direct naast of rondom de plaats waar een bracket heeft gezeten.

White spots na een beugel komen onder meer voor:

• tussen een bracket en de rand van het tandvlees;
• langs de randen van brackets;
• onder de draad van de beugel;
• tussen tanden en kiezen;
• rond haakjes, bandjes en andere onderdelen van de beugel.

De plekken kunnen op één tand voorkomen, maar ook op meerdere voortanden of kiezen tegelijk. Vooral op de voortanden kunnen ze cosmetisch sterk opvallen.

Waarom worden de vlekken vaak pas na de beugel zichtbaar?

Tijdens de behandeling bedekken de brackets een deel van het tandoppervlak. Daarnaast vallen kleine kleurverschillen tussen de verschillende onderdelen van de beugel minder snel op.

Na het verwijderen van de brackets is het volledige tandoppervlak weer zichtbaar. De ontkalkte plekken kunnen dan duidelijk afsteken tegen het omliggende glazuur. Ook kunnen de tanden vlak na het verwijderen tijdelijk wat droger zijn, waardoor de witte kleur sterker opvalt.

Zijn white spots na een beugel beginnende gaatjes?

Een white spot lesion na een beugel kan een vroeg stadium van cariës zijn. Het glazuur heeft dan mineralen verloren, maar het oppervlak hoeft nog niet te zijn ingestort. Er is dus niet altijd al een zichtbaar gaatje dat moet worden gevuld.

De tandarts beoordeelt of de plek nog actief is. Een actieve plek is vaak dof, ruw en moeilijk schoon te houden. Een plek die niet verder achteruitgaat, kan gladder en harder worden, maar blijft soms wel als kleurverschil zichtbaar.

Wordt het proces niet gestopt en blijft tandplak aanwezig? Dan kan de ontkalking zich verder ontwikkelen en kan uiteindelijk wel een gaatje ontstaan.

Verdwijnen witte vlekken na een beugel vanzelf?

Direct na het verwijderen van een beugel kunnen witte plekken tijdelijk extra zichtbaar zijn doordat de tanden zijn uitgedroogd. Wanneer het gebit weer vochtig wordt, kan het contrast iets afnemen.

Een echte white spot lesion verdwijnt meestal niet volledig vanzelf. Speeksel, fluoride en goede mondverzorging kunnen het glazuur helpen om weer mineralen op te nemen. Daardoor kan de plek harder en minder actief worden. Het zichtbare kleurverschil kan echter geheel of gedeeltelijk aanwezig blijven.

Wat kun je doen bij witte vlekken na een beugel?

Heb je witte vlekken nadat je beugel is verwijderd? Dan is het belangrijk om het gebit zorgvuldig schoon te houden en nieuwe aantasting te voorkomen.

• Poets twee keer per dag zorgvuldig met fluoridetandpasta.
• Besteed extra aandacht aan de rand van het tandvlees.
• Reinig dagelijks tussen de tanden en kiezen.
• Beperk het aantal eet- en drinkmomenten met suiker.
• Drink zo min mogelijk frisdrank, vruchtensap, sportdrank en energiedrank.
• Laat de witte plekken door de tandarts controleren.
• Volg het persoonlijke advies van de tandarts, mondhygiënist of orthodontist.

Hoe voorkom je witte vlekken tijdens een beugelbehandeling?

White spots zijn gemakkelijker te voorkomen dan achteraf te behandelen. Tijdens een behandeling met een vaste beugel vraagt de dagelijkse mondverzorging daarom extra aandacht.

Poets zorgvuldig boven, onder en rondom iedere bracket. Gebruik daarnaast hulpmiddelen waarmee je onder de draad en tussen tanden en kiezen kunt reinigen. De orthodontist, tandarts of mondhygiënist kan voordoen welke poetstechniek en hulpmiddelen het beste bij jouw beugel passen.

Een elektrische tandenborstel kan helpen om tandplak te verwijderen, maar ook daarmee moet je alle randen rond de brackets bewust nalopen. De techniek en regelmaat zijn belangrijker dan alleen het type tandenborstel.

Kinderen en jongeren met een beugel hebben soms extra begeleiding nodig bij het schoonhouden van het gebit. Lees ook ons artikel over gaatjes bij kinderen.

Wat is fluorose?

Fluorose is een verandering van het tandglazuur die ontstaat terwijl de blijvende tanden zich nog ontwikkelen. Wanneer een jong kind in deze periode langdurig meer fluoride binnenkrijgt dan nodig is, kan dit invloed hebben op de vorming en mineralisatie van het glazuur.

De veranderingen zijn pas zichtbaar wanneer de blijvende tanden doorbreken. Fluorose kan niet meer ontstaan bij tanden en kiezen die al volledig zijn gevormd.

Hoe ziet fluorose eruit?

Milde fluorose is vaak zichtbaar als fijne witte lijntjes, kleine stipjes of lichte, wolkachtige plekken in het glazuur. De verkleuringen komen dikwijls op vergelijkbare tanden aan beide kanten van het gebit voor.

Bij ernstigere fluorose kunnen grotere witte, geelbruine of bruine verkleuringen en onregelmatigheden in het tandoppervlak ontstaan. Ernstige vormen komen veel minder vaak voor dan milde fluorose.

Schematische voorbeelden van milde fluorose, een white spot lesion en een glazuurafwijking. Witte vlekken kunnen verschillende oorzaken hebben; laat ze daarom beoordelen door de tandarts.

Waardoor ontstaat fluorose?

Fluorose kan ontstaan wanneer een jong kind tijdens de ontwikkeling van het blijvende gebit herhaaldelijk te veel fluoride inslikt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer een kind regelmatig tandpasta doorslikt of zonder passend professioneel advies extra fluorideproducten gebruikt.

Fluoride is in de juiste hoeveelheid belangrijk voor het voorkomen van gaatjes. Het beschermt het tandglazuur en ondersteunt het herstel na een zuuraanval. Het doel is daarom niet om fluoride volledig te vermijden, maar om bij kinderen een passende hoeveelheid fluoridetandpasta te gebruiken en toezicht te houden tijdens het poetsen.

Lees meer over de werking en het juiste gebruik van fluoride in ons artikel Waarom heb ik fluoride nodig?.

Kun je fluorose voorkomen?

Ouders kunnen de kans op fluorose beperken door tandpasta passend bij de leeftijd te gebruiken en jonge kinderen te begeleiden bij het tandenpoetsen. Gebruik een kleine hoeveelheid tandpasta en leer het kind om deze na het poetsen uit te spugen.

Gebruik fluoridehoudende mondspoelingen, tabletten of andere aanvullende producten bij jonge kinderen alleen na advies van een tandarts, mondhygiënist, huisarts of andere deskundige zorgverlener.

Wat is het verschil tussen fluorose en een white spot lesion?

Fluorose en white spot lesions kunnen allebei als witte plekken zichtbaar zijn, maar ontstaan op een ander moment en door een ander proces.

• Fluorose: ontstaat tijdens de ontwikkeling van de tanden, voordat deze zijn doorgebroken.
• White spot lesion: ontstaat meestal na de doorbraak doordat tandplak zuren produceert en het glazuur mineralen verliest.

Fluorose komt vaak op meerdere vergelijkbare tanden voor. Een white spot lesion ontstaat juist vaak plaatselijk langs het tandvlees, rond een beugel of op een andere plek waar tandplak is achtergebleven.

Welke andere glazuurafwijkingen veroorzaken witte vlekken?

Niet iedere witte vlek die al bij het doorbreken van een tand aanwezig is, wordt veroorzaakt door fluorose. Het tandglazuur kan tijdens de ontwikkeling ook op een andere manier afwijkend worden gevormd of gemineraliseerd.

Deze ontwikkelingsafwijkingen kunnen één tand, meerdere tanden of specifieke groepen tanden en kiezen aantasten. De kleur, hardheid en hoeveelheid glazuur kunnen per plek verschillen.

Molaar-incisiefhypomineralisatie (MIH)

Molaar-incisiefhypomineralisatie, afgekort MIH, is een ontwikkelingsafwijking waarbij het glazuur van één of meer eerste blijvende kiezen minder goed is gemineraliseerd. Ook de blijvende voortanden kunnen zijn aangedaan.

De plekken kunnen wit, crème, geel of bruin zijn en zijn meestal duidelijk begrensd. Het afwijkende glazuur kan zachter en poreuzer zijn dan normaal glazuur.

Welke klachten kan MIH veroorzaken?

• Gevoeligheid voor koud, warm of aanraking.
• Pijn tijdens het tandenpoetsen.
• Snellere slijtage of afbrokkeling van het glazuur.
• Een verhoogd risico op gaatjes in de aangedane kies.
• Moeilijkheden bij het verdoven of behandelen van een gevoelige kies.
• Cosmetisch opvallende plekken op de voortanden.

Kinderen met gevoelige plekken kunnen deze tanden minder goed poetsen, waardoor gemakkelijker tandplak achterblijft. Vroege herkenning en begeleiding zijn daarom belangrijk.

Lees bij gevoeligheid ook ons artikel over gevoelige tanden en kiezen bij warm en koud eten of drinken.

Glazuurhypoplasie

Bij glazuurhypoplasie is tijdens de tandontwikkeling minder glazuur gevormd dan normaal. Het glazuur kan plaatselijk dun zijn of helemaal ontbreken. Hierdoor kunnen witte, gele of bruine plekken, groeven, putjes of onregelmatigheden ontstaan.

Een plek met te weinig glazuur kan gevoeliger en moeilijker schoon te houden zijn. De tandarts beoordeelt daarom of bescherming, controle of een restauratieve behandeling nodig is.

Een plaatselijke ontwikkelingsstoornis

Soms is slechts één tand afwijkend gevormd of verkleurd. Dit kan bijvoorbeeld samenhangen met een beschadiging of ontsteking rond een melktand terwijl de onderliggende blijvende tand zich nog ontwikkelde.

De blijvende tand kan later doorbreken met een witte, gele of bruine plek of een onregelmatig glazuuroppervlak. De ontstaansgeschiedenis en de plaats van de afwijking kunnen helpen om de oorzaak te achterhalen.

Hoe stelt de tandarts de oorzaak vast?

De tandarts kijkt naar het aantal aangedane tanden, de plaats en symmetrie van de plekken en de kleur en structuur van het glazuur. Ook wordt gevraagd wanneer de plekken voor het eerst zijn opgevallen en of er sprake is van pijn of gevoeligheid.

Soms is aanvullend onderzoek nodig om te beoordelen of het glazuur intact is, hoe kwetsbaar de plek is en of er ook cariës aanwezig is.

Wat betekenen witte vlekken op tanden bij kinderen?

Witte vlekken op tanden of kiezen bij een kind kunnen verschillende oorzaken hebben. De plek kan tijdens de ontwikkeling van het tandglazuur zijn ontstaan, maar kan ook wijzen op ontkalking en een beginnend gaatje.

Laat witte plekken daarom beoordelen door de tandarts. Vooral bij kinderen is het belangrijk om tijdig vast te stellen of het glazuur alleen een andere kleur heeft of ook zwakker, poreuzer of actief aangetast is.

Witte vlekken op melktanden

Een doffe, krijtachtige witte plek op een melktand kan een vroeg teken van cariës zijn. De plek ontstaat vaak op een plaats waar tandplak langere tijd blijft zitten, bijvoorbeeld langs het tandvlees of tussen tanden en kiezen.

Wordt het cariësproces niet gestopt? Dan kan het glazuuroppervlak beschadigd raken en kan een zichtbaar gaatje ontstaan. Goede mondverzorging, fluoridetandpasta en beperking van het aantal suikerhoudende eet- en drinkmomenten zijn daarom belangrijk.

Witte vlekken op pas doorgebroken blijvende tanden

Zijn witte, crème, gele of bruine plekken direct zichtbaar wanneer een blijvende tand of kies doorbreekt? Dan kan de afwijking tijdens de ontwikkeling van het glazuur zijn ontstaan.

Mogelijke oorzaken zijn fluorose, glazuurhypoplasie of molaar-incisiefhypomineralisatie. Bij MIH zijn vooral de eerste blijvende kiezen en soms de voortanden aangedaan. Het glazuur kan gevoeliger en kwetsbaarder zijn dan normaal.

Een witte plek na beschadiging van een melktand

Een val, botsing of ontsteking bij een melktand kan soms invloed hebben op de blijvende tand die zich daaronder ontwikkelt. De blijvende tand kan later doorbreken met een witte, gele of bruine plek of een onregelmatig glazuuroppervlak.

Vertel de tandarts daarom wanneer een melktand in het verleden beschadigd of ernstig ontstoken is geweest. Deze informatie kan helpen bij het vaststellen van de oorzaak.

Wanneer moet je witte vlekken bij een kind laten controleren?

• De plek is dof, krijtachtig of ruw.
• De witte vlek wordt groter of verandert van kleur.
• Het kind heeft pijn of last van gevoelige tanden.
• Het glazuur brokkelt af of vertoont putjes.
• De plek ligt langs het tandvlees of op een moeilijk bereikbare plaats.
• Er zijn meerdere nieuwe witte plekken ontstaan.
• Een blijvende tand of kies breekt direct met een afwijkende kleur of structuur door.

Waarom vallen witte vlekken na tanden bleken meer op?

Na het bleken van tanden kunnen bestaande witte vlekken tijdelijk duidelijker zichtbaar zijn. Het omliggende tandglazuur wordt lichter, terwijl een witte plek anders op het bleekmiddel kan reageren. Hierdoor kan het kleurverschil kort na de behandeling sterker opvallen.

Ook kunnen tanden tijdens en direct na het bleken tijdelijk wat uitdrogen. Droog glazuur weerkaatst licht anders, waardoor witte plekken extra helder of krijtachtig kunnen lijken. Wanneer de tanden weer vocht opnemen, kan het contrast in de dagen daarna afnemen.

Kun je witte vlekken wegbleken?

Door tanden te bleken kan het omliggende glazuur lichter worden, waardoor een witte plek soms minder contrasteert. Het resultaat is echter moeilijk vooraf te voorspellen. Bij sommige vlekken wordt het verschil juist tijdelijk duidelijker.

Bleken verandert bovendien niet de structuur van poreus, beschadigd of afwijkend gevormd glazuur. Wanneer een witte plek wordt veroorzaakt door een white spot lesion, fluorose of een ontwikkelingsafwijking, kan een andere behandeling geschikter zijn.

Laat je gebit vooraf controleren

Laat vóór een bleekbehandeling controleren of de tanden en het tandvlees gezond zijn. De tandarts kan beoordelen waardoor bestaande witte vlekken zijn ontstaan en bespreken of bleken waarschijnlijk een gelijkmatig resultaat geeft.

Gebruik geen hooggeconcentreerde bleekmiddelen of onbekende producten zonder professioneel advies. Onjuist gebruik kan gevoeligheid en irritatie van het tandvlees veroorzaken.

Lees meer over veilig bleken in ons artikel Thuis je tanden bleken.

Zijn witte vlekken hetzelfde als tandsteen of kalk?

Nee, witte vlekken in het tandglazuur zijn iets anders dan tandplak of tandsteen. Het verschil is belangrijk, omdat iedere afwijking een andere aanpak nodig heeft.

Witte vlekken in het tandglazuur

White spot lesions, fluorose en ontwikkelingsafwijkingen bevinden zich in het tandglazuur. Ze liggen niet als een los laagje op de tand en kunnen daarom niet worden weggepoetst of tijdens een normale gebitsreiniging worden verwijderd.

Een white spot lesion door ontkalking ontstaat juist doordat het glazuur mineralen heeft verloren. Het is dus niet een ophoping van kalk of calcium op de tand.

Tandplak

Tandplak is een zacht en kleverig laagje van bacteriën dat voortdurend op tanden en kiezen ontstaat. Met zorgvuldig poetsen en reinigen tussen de tanden kan tandplak worden verwijderd.

Tandsteen

Tandsteen ontstaat wanneer achtergebleven tandplak door mineralen uit het speeksel hard wordt. Het voelt ruw aan en kan wit, geel, bruin of donker van kleur zijn. Tandsteen zit op het tandoppervlak en moet professioneel worden verwijderd.

Lees meer over het ontstaan en verwijderen van tandsteen.

Kun je zelf zien om welk type plek het gaat?

Soms is tandplak of tandsteen duidelijk als een laagje of harde rand herkenbaar. Toch kan het lastig zijn om zelf onderscheid te maken tussen aanslag, tandsteen, een white spot lesion en een ontwikkelingsafwijking.

Probeer een witte plek niet met een scherp voorwerp of schurend middel te verwijderen. Laat de tandarts of mondhygiënist beoordelen of de plek op het oppervlak ligt of onderdeel is van het tandglazuur.

Gaan witte vlekken op tanden vanzelf weg?

Of witte vlekken vanzelf minder zichtbaar worden, hangt af van de oorzaak. Een beginnende white spot lesion kan harder en minder actief worden wanneer de mondverzorging verbetert, het aantal eet- en drinkmomenten wordt beperkt en voldoende fluoride wordt gebruikt. Het zichtbare kleurverschil verdwijnt echter niet altijd volledig.

Witte vlekken door fluorose of een ontwikkelingsafwijking zijn tijdens de vorming van het tandglazuur ontstaan. Deze plekken verdwijnen doorgaans niet vanzelf, omdat de structuur van het glazuur blijvend anders is.

Actieve en inactieve white spot lesions

Een actieve white spot lesion is vaak dof, krijtachtig en poreus. Op zo’n plek kan gemakkelijk tandplak blijven zitten. Wanneer het cariësproces wordt gestopt, kan het oppervlak harder en gladder worden. De plek wordt dan inactief, maar kan nog wel als witte verkleuring zichtbaar blijven.

De tandarts of mondhygiënist beoordeelt of een white spot lesion nog actief is. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de plaats, glans, structuur en hardheid van het glazuur en naar de aanwezigheid van tandplak.

Witte vlekken kort na een beugelbehandeling

Vlak na het verwijderen van een vaste beugel kunnen witte plekken extra duidelijk opvallen doordat de tanden tijdelijk zijn uitgedroogd. Zodra het glazuur weer vocht opneemt, kan het contrast iets afnemen.

Een echte white spot lesion verdwijnt daarmee niet automatisch. Laat de plekken beoordelen en geef het glazuur eerst tijd om te stabiliseren voordat een cosmetische behandeling wordt overwogen.

Witte vlekken bij fluorose of een glazuurafwijking

Fluorose, MIH en andere ontwikkelingsafwijkingen ontstaan voordat de tand of kies doorbreekt. Het afwijkend gevormde glazuur verandert niet vanzelf in normaal glazuur.

Wanneer de plek alleen cosmetisch opvalt en verder sterk en klachtenvrij is, hoeft behandeling niet altijd noodzakelijk te zijn. Bij gevoeligheid, afbrokkelend glazuur of een verhoogd risico op gaatjes kan bescherming of herstel wel nodig zijn.

Kun je witte vlekken zelf verwijderen?

Witte vlekken die zich in het tandglazuur bevinden, kun je niet zelf wegpoetsen of wegschrapen. Een white spot lesion, fluorose of ontwikkelingsafwijking ligt niet als een los laagje op de tand.

Met goede mondverzorging kun je een actieve ontkalking wel helpen stabiliseren en verdere schade voorkomen. Het zelf proberen te verwijderen van het zichtbare kleurverschil kan het glazuur juist beschadigen.

Wat kun je zelf wel doen?

• Poets twee keer per dag zorgvuldig met fluoridetandpasta.
• Besteed extra aandacht aan de rand van het tandvlees en moeilijk bereikbare plekken.
• Reinig dagelijks tussen tanden en kiezen.
• Beperk het aantal eet- en drinkmomenten met suiker.
• Drink zo min mogelijk frisdrank, vruchtensap, sportdrank en energiedrank.
• Volg het persoonlijke advies van de tandarts of mondhygiënist.
• Laat veranderingen in kleur, structuur of gevoeligheid controleren.

Gebruik geen schurende huismiddelen

Probeer witte vlekken niet te verwijderen met baking soda, citroensap, zout, houtskoolpoeder, schurende tandpasta of andere zelfgemaakte middelen. Zure en schurende producten kunnen het glazuur dunner, ruwer en gevoeliger maken.

Ook harder poetsen helpt niet. Hierdoor kunnen het tandglazuur en het tandvlees juist verder beschadigd raken.

Kun je tandpasta tegen witte vlekken gebruiken?

Fluoridetandpasta helpt het glazuur beschermen en ondersteunt het herstel van een vroege ontkalking. Dit betekent niet dat een bestaande witte verkleuring altijd volledig verdwijnt.

Producten die beloven alle witte plekken snel te verwijderen, zijn niet voor iedere oorzaak geschikt. Vraag de tandarts of mondhygiënist welk product bij jouw gebit en het type witte plek past.

Hoe behandelt de tandarts witte vlekken?

De behandeling van witte vlekken hangt af van de oorzaak, diepte, activiteit en plaats van de plek. Ook de leeftijd, eventuele gevoeligheid en de cosmetische wens spelen een rol.

De tandarts onderzoekt eerst of het glazuuroppervlak intact is en of de plek actief verandert. Daarna wordt besproken of controle en preventie voldoende zijn of dat een aanvullende behandeling zinvol is.

Verbeteren van mondverzorging en voeding

Bij een actieve white spot lesion is de eerste stap het stoppen van verdere demineralisatie. De tandarts, mondhygiënist of preventie-assistent geeft advies over poetsen, reinigen tussen de tanden en het beperken van frequente suiker- en zuurmomenten.

Lees meer over onze begeleiding bij preventie en mondhygiëne.

Fluoridetandpasta en fluoridelak

Fluoride helpt het glazuur beter bestand te maken tegen zuuraanvallen en ondersteunt remineralisatie van een vroege ontkalking. Naast dagelijks poetsen met fluoridetandpasta kan de tandarts of mondhygiënist in sommige situaties een geconcentreerde fluoridelak aanbrengen.

Fluoride is vooral gericht op het sterker en stabieler maken van het glazuur. Een bestaande witte verkleuring kan ondanks remineralisatie zichtbaar blijven.

Controleren of de plek stabiel blijft

Niet iedere witte vlek hoeft direct cosmetisch te worden behandeld. Wanneer het oppervlak intact is, de plek niet actief is en er geen klachten zijn, kan periodieke controle voldoende zijn.

De tandarts houdt dan in de gaten of de structuur, kleur en omvang van de plek veranderen, of de plek goed schoon te houden blijft en of er cariës ontstaat.

Harsinfiltratie

Bij harsinfiltratie wordt een zeer dunne vloeibare kunsthars in de poreuze witte plek gebracht. De hars vult kleine poriën in het glazuur en verandert de manier waarop licht door de plek wordt weerkaatst. Hierdoor kan het kleurverschil minder opvallend worden.

Deze behandeling is minimaal invasief, omdat meestal weinig of geen gezond tandweefsel hoeft te worden weggehaald. Harsinfiltratie kan onder meer worden overwogen bij white spot lesions na een beugel en bij sommige vormen van fluorose.

Het resultaat hangt af van de oorzaak, kleur, diepte en structuur van de plek. Een witte vlek kan gedeeltelijk of sterk worden gecamoufleerd, maar een volledig onzichtbaar resultaat kan niet worden gegarandeerd.

Microabrasie

Bij microabrasie verwijdert de tandarts een zeer dun oppervlakkig laagje glazuur met een speciaal schurend en zuurhoudend middel. Hierdoor kunnen oppervlakkige witte of bruine verkleuringen minder zichtbaar worden.

Deze behandeling is vooral geschikt voor ondiepe plekken. De tandarts beoordeelt vooraf of er voldoende gezond glazuur aanwezig is en of microabrasie voor het type verkleuring geschikt is.

Bleken

Soms kan professioneel bleken worden gebruikt om het kleurverschil tussen een witte plek en de rest van de tand te verminderen. Bleken verandert vooral de kleur van het omliggende glazuur en herstelt geen poreuze of afwijkende structuur.

De tandarts kan bleken afzonderlijk of in combinatie met een andere behandeling overwegen. Het resultaat is afhankelijk van de uitgangssituatie en niet altijd volledig voorspelbaar.

Composiet

Wanneer een plek dieper is, het glazuuroppervlak beschadigd is of een minimaal invasieve behandeling onvoldoende resultaat geeft, kan de tandarts composiet gebruiken. Hierbij wordt de afwijkende of beschadigde plek zo nodig voorbereid en met tandkleurig vulmateriaal hersteld.

Composiet kan zowel de tand beschermen als de kleur en vorm verbeteren. Wel moet hiervoor soms meer tandweefsel worden behandeld dan bij harsinfiltratie of microabrasie.

Behandeling van kwetsbaar glazuur bij MIH

Bij MIH of een andere glazuurafwijking is de behandeling niet alleen cosmetisch. Gevoelige of afbrokkelende kiezen kunnen bescherming nodig hebben om pijn, slijtage en gaatjes te beperken.

Afhankelijk van de ernst kan de tandarts kiezen voor fluoridelak, een beschermende laag, een sealant, composiet of een andere restauratieve behandeling. Bij kinderen wordt de behandeling afgestemd op de ontwikkeling van het gebit en de belastbaarheid van de tand of kies.

Facings of kronen

Facings of kronen worden doorgaans pas overwogen bij ernstige verkleuringen of structurele beschadigingen waarvoor minder ingrijpende behandelingen onvoldoende zijn. Omdat hiervoor gezond tandweefsel kan moeten worden verwijderd, zijn deze oplossingen niet de eerste keuze bij een oppervlakkige witte vlek.

Hoe kun je nieuwe white spots voorkomen?

White spot lesions zijn gemakkelijker te voorkomen dan achteraf te behandelen. Het belangrijkste is om tandplak dagelijks goed te verwijderen en het tandglazuur voldoende tijd te geven om na eet- en drinkmomenten te herstellen.

Witte vlekken door fluorose of een ontwikkelingsafwijking kun je niet met mondverzorging voorkomen nadat de tanden eenmaal zijn gevormd. Goede mondverzorging helpt wel om het afwijkende of kwetsbare glazuur tegen tandplak, gaatjes en verdere beschadiging te beschermen.

Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta

Poets de tanden en kiezen twee keer per dag gedurende twee minuten. Gebruik fluoridetandpasta en besteed extra aandacht aan de rand van het tandvlees en andere plekken waar tandplak gemakkelijk achterblijft.

Spuug de tandpasta na het poetsen uit en spoel de mond daarna niet uitgebreid met water. Zo blijft de fluoride langer op de tanden aanwezig. Lees meer in ons artikel Waarom heb ik fluoride nodig?.

Gebruik een passende poetstechniek

Zorg dat alle tandoppervlakken zorgvuldig worden gereinigd zonder hard te schrobben. Een elektrische tandenborstel kan helpen om tandplak te verwijderen, maar ook daarmee moet je alle tanden en de rand van het tandvlees bewust nalopen.

Bekijk ook onze praktische uitleg over goed tandenpoetsen.

Reinig tussen tanden en kiezen

Een tandenborstel bereikt de ruimtes tussen tanden en kiezen niet volledig. Reinig deze plekken daarom dagelijks met ragers, tandenstokers of een ander hulpmiddel dat bij jouw gebit past.

De tandarts, mondhygiënist of preventie-assistent kan adviseren welk hulpmiddel en welke maat geschikt zijn.

Beperk het aantal eet- en drinkmomenten

Iedere keer dat bacteriën in tandplak suikers en andere koolhydraten verwerken, ontstaan zuren die mineralen uit het tandglazuur kunnen halen. Door het aantal eet- en drinkmomenten te beperken, krijgt het speeksel meer tijd om de zuurgraad te herstellen.

Let niet alleen op snoep en koek, maar ook op frisdrank, vruchtensap, sportdrank, energiedrank en andere suikerhoudende of zure dranken. Water, koffie en thee zonder suiker zijn betere keuzes voor tussendoor.

Besteed extra aandacht aan een vaste beugel

Met een vaste beugel moet je zorgvuldig boven, onder en rondom iedere bracket poetsen. Reinig ook onder de draad en tussen de tanden en kiezen. Daar kunnen tandplak en voedselresten gemakkelijk achterblijven.

Volg de instructies van de orthodontist, tandarts of mondhygiënist en laat je poetstechniek controleren wanneer het schoonhouden van de beugel lastig is.

Begeleid kinderen bij het poetsen

Kinderen hebben vaak hulp nodig om alle tanden en kiezen goed schoon te krijgen. Poets daarom na zolang het kind het gebit nog niet zelfstandig zorgvuldig kan reinigen.

Gebruik tandpasta die past bij de leeftijd en zorg dat jonge kinderen niet steeds tandpasta inslikken. Gebruik aanvullende fluorideproducten alleen na professioneel advies.

Laat beginnende witte plekken controleren

Een doffe, krijtachtige witte plek kan een vroege ontkalking zijn. In deze fase is er mogelijk nog geen zichtbaar gaatje, maar het glazuur heeft al mineralen verloren.

Door de plek vroeg te herkennen, kan verdere aantasting soms worden beperkt met betere mondverzorging, fluoride en aanpassingen in het eet- en drinkpatroon.

Wanneer moet je een afspraak maken?

Niet iedere witte vlek is schadelijk of hoeft te worden behandeld. Het is wel verstandig om nieuwe of opvallende witte plekken door de tandarts te laten beoordelen. Aan de buitenkant is namelijk niet altijd te zien of het om een stabiele verkleuring, actieve ontkalking of een ontwikkelingsafwijking gaat.

Maak een afspraak wanneer je het volgende merkt

• Een nieuwe witte, doffe of krijtachtige plek op een tand of kies.
• Witte vlekken die na het verwijderen van een beugel zichtbaar worden.
• Een witte plek die groter, ruwer of donkerder wordt.
• Witte, gele of bruine plekken op een pas doorgebroken blijvende tand.
• Gevoeligheid voor warm, koud, zoet of aanraking.
• Glazuur dat putjes vertoont, afslijt of afbrokkelt.
• Een plek waar gemakkelijk tandplak blijft zitten.
• Witte vlekken die cosmetisch storend zijn.
• Twijfel of een plek tandsteen, aanslag of een glazuurafwijking is.

Laat witte plekken bij kinderen tijdig controleren, vooral wanneer een blijvende tand of kies met een afwijkende kleur of structuur doorbreekt. Vroege begeleiding kan helpen om kwetsbaar glazuur te beschermen.

Veelgestelde vragen over witte vlekken op tanden