Gevoelige tanden bij warm en koud eten of drinken

Waarom doen tanden of kiezen pijn bij warm en koud?

Een gezonde tand of kies bestaat uit verschillende lagen. De buitenkant van de kroon wordt beschermd door hard tandglazuur. Onder het glazuur ligt het zachtere tandbeen, dat ook dentine wordt genoemd. In het midden van de tand of kies bevindt zich de pulpa met zenuwen en bloedvaten.

In het tandbeen zitten duizenden kleine kanaaltjes. Wanneer het glazuur of het tandvlees deze kanaaltjes goed afsluit, merk je daar normaal gesproken niets van. Komt het tandbeen bloot te liggen? Dan kunnen warme, koude, zoete of zure prikkels het vocht in deze kanaaltjes in beweging brengen. Hierdoor wordt de zenuw geprikkeld en ontstaat pijn.

Gevoeligheid voor warm en koud is dus geen afzonderlijke aandoening, maar een klacht met verschillende mogelijke oorzaken. De duur en aard van de pijn kunnen aanwijzingen geven, maar alleen een tandarts kan de precieze oorzaak vaststellen.

Hoe voelen gevoelige tanden en kiezen?

Gevoelige tanden en kiezen geven meestal een korte en scherpe pijnscheut. De pijn ontstaat direct na contact met een koude, warme, zoete of zure prikkel en verdwijnt vaak weer zodra de prikkel weg is.

Je kunt bijvoorbeeld gevoeligheid ervaren bij:

• koud water, ijs of andere koude voedingsmiddelen;
• koffie, thee, soep of andere warme producten;
• zoet eten of drinken;
• zure producten zoals frisdrank, vruchtensap en citrusfruit;
• koude buitenlucht;
• het poetsen of aanraken van een bepaalde plek.

Waardoor ontstaan gevoelige tanden en kiezen?

Gevoelige tanden en kiezen kunnen verschillende oorzaken hebben. Blootliggende tandhalzen komen vaak voor, maar zijn niet de enige mogelijke verklaring.

Teruggetrokken tandvlees

Wanneer het tandvlees zich terugtrekt, komt een deel van de tandwortel bloot te liggen. De wortel wordt niet beschermd door tandglazuur. Hierdoor kunnen warmte, kou, zoetigheid en zuren gemakkelijker een pijnprikkel veroorzaken.

Teruggetrokken tandvlees kan onder meer samenhangen met te hard poetsen, ontstoken tandvlees, parodontitis, de stand van tanden en kiezen of leeftijd.

Te hard of verkeerd poetsen

Langdurig hard schrobben kan het tandvlees en het gebit beschadigen. Het tandvlees kan zich terugtrekken en het glazuur bij de tandhals kan slijten. Gebruik daarom een zachte tandenborstel en oefen tijdens het tandenpoetsen niet te veel druk uit.

Ontstoken tandvlees en parodontitis

Door achtergebleven tandplak kan het tandvlees ontstoken raken. Bij een ernstige en langdurige ontsteking kunnen ook het kaakbot en de steunweefsels rond tanden en kiezen worden aangetast. Dit heet parodontitis.

Door de ontsteking en het terugtrekken van het tandvlees kunnen tandwortels bloot komen te liggen en gevoelig worden.

Slijtage en tanderosie

Zuren uit eten en drinken kunnen het glazuur en blootliggend tandbeen zachter maken. Dit wordt tanderosie genoemd. Wanneer beschermend tandweefsel verloren gaat, kunnen tanden en kiezen gevoeliger worden.

Veel of vaak frisdrank, vruchtensap, sportdrank, energiedrank of citrusfruit gebruiken, vergroot het risico op zuurslijtage. Lees ook meer over de schade aan het gebit door frisdrank.

Een gaatje

Een gaatje kan ervoor zorgen dat koude, warme of zoete prikkels dieper in een tand of kies doordringen. De gevoeligheid kan aanvankelijk kort duren, maar neemt vaak toe wanneer het gaatje groter wordt.

Een beschadigde tand, kies of vulling

Een scheurtje, afgebroken stukje tand of kies of een lekkende vulling kan plaatselijke gevoeligheid veroorzaken. Vaak gaat het dan om één specifieke tand of kies die reageert bij eten, drinken of kauwen.

Een ontstoken tandzenuw

Wanneer bacteriën of een diepe beschadiging de pulpa bereiken, kan de zenuw in de tand of kies ontstoken raken. De pijn kan dan langer aanhouden, kloppen, spontaan ontstaan of juist sterk reageren op warmte.

Wat zijn gevoelige tandhalzen?

De tandhals is het overgangsgebied tussen de kroon en de wortel van een tand of kies. Normaal gesproken wordt dit gebied beschermd door tandvlees en tandglazuur. Wanneer het tandvlees zich terugtrekt, kan het onderliggende tandbeen bloot komen te liggen.

Blootliggend tandbeen is minder hard en minder goed beschermd dan tandglazuur. De kleine kanaaltjes in het tandbeen staan in verbinding met de zenuwholte. Daardoor kunnen koude, warme, zoete en zure prikkels een scherpe pijnscheut veroorzaken.

Eenmaal teruggetrokken tandvlees groeit meestal niet vanzelf terug. Wel kunnen de gevoeligheid en verdere slijtage vaak worden beperkt met een betere poetstechniek, passende mondverzorging en zo nodig behandeling door de tandarts of mondhygiënist.

Waarom veroorzaakt kou een pijnscheut?

Koude dranken, ijs of koude lucht kunnen het vocht in de kleine kanaaltjes van blootliggend tandbeen snel laten bewegen. Deze beweging prikkelt de zenuw in de tand of kies en veroorzaakt een scherpe pijnscheut.

Een korte reactie op kou die meteen weer verdwijnt, past vaak bij een gevoelige tandhals of lichte irritatie. Reageert één tand of kies plotseling veel sterker dan de rest? Dan kan ook een gaatje, beschadiging of probleem met een vulling aanwezig zijn.

Wat betekent pijn bij warm eten of drinken?

Ook warme koffie, thee, soep of ander warm eten kan gevoelige tanden of kiezen prikkelen. Bij blootliggend tandbeen kan warmte, net als kou, het vocht in de kleine kanaaltjes laten bewegen. Hierdoor kan een korte en scherpe pijnscheut ontstaan.

Hevige pijn bij warmte of pijn die nog blijft aanhouden nadat de warme prikkel verdwenen is, kan ook wijzen op een sterker geïrriteerde of ontstoken tandzenuw. Soms wordt de pijn dan juist tijdelijk minder door iets kouds te drinken.

Wat betekent het als één of meerdere tanden gevoelig zijn?

Het aantal tanden of kiezen dat gevoelig reageert, kan een aanwijzing geven over de mogelijke oorzaak. Het is echter niet mogelijk om alleen op basis daarvan een betrouwbare diagnose te stellen.

Eén gevoelige tand of kies

Wanneer slechts één tand of kies gevoelig is voor warm of koud, kan er sprake zijn van een plaatselijk probleem. Mogelijke oorzaken zijn:

• een blootliggende tandhals;
• een beginnend of groter gaatje;
• een beschadigde of lekkende vulling;
• een klein scheurtje of afgebroken stukje;
• irritatie of ontsteking van de tandzenuw;
• tijdelijke gevoeligheid na een tandheelkundige behandeling.

Reageert steeds dezelfde tand of kies en blijft de klacht terugkomen? Laat deze dan door de tandarts onderzoeken.

Meerdere gevoelige tanden of kiezen

Zijn meerdere tanden of kiezen tegelijkertijd gevoelig? Dan kan een algemenere oorzaak een rol spelen, zoals:

• teruggetrokken tandvlees;
• te hard of verkeerd poetsen;
• slijtage van het tandglazuur;
• tanderosie door frequente zure eet- en drinkmomenten;
• tandenknarsen, klemmen of ander belastend mondgedrag;
• gevoeligheid na bleken of een uitgebreide gebitsbehandeling.

Klemmen, tandenknarsen en andere gewoonten kunnen naast gevoelige tanden ook klachten aan de kauwspieren of kaak veroorzaken. Lees hierover meer in ons artikel over gevoelige tanden of kaakpijn door abnormaal mondgedrag.

Waardoor worden tanden plotseling gevoelig?

Tanden of kiezen kunnen geleidelijk gevoeliger worden, maar de klacht kan ook ineens ontstaan. Plotselinge gevoeligheid kan verschillende oorzaken hebben.

Een gaatje of beschadiging

Een gaatje, scheurtje of afgebroken stukje kan ervoor zorgen dat het tandbeen of de tandzenuw minder goed wordt beschermd. De tand of kies kan daardoor plotseling reageren op koud, warm, zoet of druk tijdens het kauwen.

Een losgeraakte of lekkende vulling

Een vulling kan door slijtage, belasting of een beschadiging minder goed aansluiten. Hierdoor kunnen prikkels langs de rand van de vulling dieper in de tand of kies doordringen.

Teruggetrokken of beschadigd tandvlees

Het tandvlees kan zich langzaam terugtrekken, maar gevoeligheid valt soms pas op wanneer een groter deel van de tandhals blootligt. Ook een wondje of irritatie van het tandvlees kan een plek tijdelijk gevoeliger maken.

Tandenknarsen of klemmen

Door krachtig knarsen of klemmen kunnen tanden, kiezen en kauwspieren overbelast raken. Er kunnen kleine slijtageplekken of scheurtjes ontstaan en tanden kunnen gevoeliger worden bij eten, drinken of bijten.

Een ontstoken tandzenuw

Een diepe beschadiging of bacteriële infectie kan de pulpa aantasten. De pulpa is het levende deel binnen in de tand of kies en bevat onder andere zenuwen en bloedvaten. Lees meer over wat pulpa of tandpulpa is.

Waarom zijn tanden gevoelig na een vulling of behandeling?

Na een vulling of andere tandheelkundige behandeling kan een tand of kies tijdelijk gevoelig zijn voor kou, warmte, zoetigheid of druk. Tijdens de behandeling wordt aan de tand of kies gewerkt, waardoor het tandweefsel en de zenuw tijdelijk geïrriteerd kunnen raken.

Hoe lang de gevoeligheid duurt, hangt onder meer af van de diepte van de vulling, de oorspronkelijke beschadiging en de reactie van de tandzenuw. Bij een diepe vulling kan de gevoeligheid sterker zijn en langer aanhouden dan bij een kleine vulling.

Gevoeligheid bij koud of warm

Een korte pijnscheut die in de dagen na de behandeling geleidelijk minder wordt, kan passen bij tijdelijk herstel. Blijft de pijn even sterk, wordt deze erger of houdt deze lang aan nadat de prikkel verdwenen is? Neem dan contact op met de tandarts.

Pijn bij het bijten

Doet de tand of kies vooral pijn wanneer je erop bijt? Dan kan de vulling mogelijk iets te hoog zijn. De tand of kies krijgt daardoor tijdens het kauwen meer druk dan de omliggende elementen. De tandarts kan controleren of de vulling moet worden aangepast.

Spontane of kloppende pijn

Ontstaat de pijn zonder eten of drinken, word je er ’s nachts wakker van of voelt de pijn kloppend? Dan kan de tandzenuw sterker geïrriteerd of ontstoken zijn. Soms is in dat geval een wortelkanaalbehandeling nodig.

Wat kun je zelf tegen gevoelige tanden doen?

Wat je zelf kunt doen, hangt af van de oorzaak. Bij blootliggende en gevoelige tandhalzen kunnen aanpassingen in de mondverzorging en voeding de klachten vaak verminderen. Een gaatje, beschadigde vulling of ontsteking moet echter door de tandarts worden behandeld.

Poets voorzichtig en zorgvuldig

Poets twee keer per dag gedurende twee minuten met een zachte tandenborstel. Maak rustige bewegingen en oefen niet te veel druk uit. Hard schrobben maakt de tanden niet beter schoon en kan het tandvlees en de tandhalzen juist verder beschadigen.

Gebruik je liever een elektrische tandenborstel? Veel modellen geven aan wanneer je te hard drukt. Lees ook ons artikel over de vraag of elektrisch tandenpoetsen beter is.

Blijf gevoelige plekken schoonhouden

Het kan verleidelijk zijn om een pijnlijke tandhals minder goed te poetsen. Hierdoor blijft echter meer tandplak achter, waardoor het tandvlees ontstoken kan raken en de klachten kunnen toenemen. Blijf de plek daarom voorzichtig maar grondig reinigen.

Beperk zure eet- en drinkmomenten

Zuren kunnen tandglazuur en blootliggend tandbeen tijdelijk zachter maken. Beperk daarom het aantal momenten waarop je frisdrank, vruchtensap, sportdrank, energiedrank of citrusfruit gebruikt.

Drink zure dranken bij voorkeur in één keer en houd ze niet lang in de mond. Spoel daarna eventueel met water en wacht ongeveer een uur met tandenpoetsen, zodat het speeksel tijd krijgt om de zuurgraad in de mond te herstellen.

Vermijd extreme temperatuurverschillen

Zolang de tanden of kiezen gevoelig zijn, kan het helpen om zeer koude of hete producten tijdelijk te vermijden. Gebruik bijvoorbeeld lauw water en laat warme dranken iets afkoelen.

Gebruik fluoridetandpasta

Fluoride helpt het tandglazuur te versterken en ondersteunt het herstel van beginnende beschadigingen. Poets daarom met fluoridetandpasta en spuug deze na het poetsen uit. Spoel de mond daarna niet uitgebreid met water, zodat de fluoride langer op de tanden aanwezig blijft.

Lees meer over de werking van fluoride in ons artikel Waarom heb ik fluoride nodig?.

Welke tandpasta helpt bij gevoelige tanden?

Een tandpasta voor gevoelige tanden kan helpen wanneer de klachten worden veroorzaakt door blootliggend tandbeen. Deze tandpasta’s bevatten stoffen die de kleine kanaaltjes in het tandbeen afsluiten of de overdracht van pijnprikkels naar de zenuw verminderen.

Het effect ontstaat meestal niet na één keer poetsen. Gebruik de tandpasta daarom dagelijks en geef het middel enkele weken de tijd om te werken.

Zo gebruik je tandpasta voor gevoelige tanden

• Poets twee keer per dag gedurende twee minuten.
• Gebruik een zachte tandenborstel en oefen weinig druk uit.
• Spuug de tandpasta na het poetsen uit.
• Spoel de mond daarna niet uitgebreid met water.
• Gebruik de tandpasta gedurende meerdere weken consequent.

Je kunt eventueel een kleine hoeveelheid tandpasta met een schone vinger op de gevoelige tandhals aanbrengen. Volg daarbij de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

Hoe behandelt de tandarts gevoelige tanden?

De juiste behandeling hangt af van de oorzaak van de gevoeligheid. De tandarts onderzoekt de tanden, kiezen en het tandvlees en vraagt onder andere wanneer de pijn ontstaat, hoe lang deze duurt en of één of meerdere tanden gevoelig zijn.

Indien nodig kan aanvullend onderzoek worden gedaan, zoals een koude- of warmtetest, een bijttest of een röntgenfoto.

Advies over poetsen en mondhygiëne

Bij teruggetrokken tandvlees of blootliggende tandhalzen beoordeelt de tandarts of mondhygiënist hoe je poetst en welke hulpmiddelen je gebruikt. Een aangepaste poetstechniek kan verdere beschadiging en terugtrekking van het tandvlees helpen voorkomen.

Ook kan persoonlijk advies worden gegeven over het reinigen tussen tanden en kiezen. Lees meer over onze begeleiding bij preventie en mondhygiëne.

Fluoridelak of een middel tegen gevoeligheid

De tandarts of mondhygiënist kan een fluoridelak of een ander beschermend middel op de gevoelige tandhals aanbrengen. Dit kan de kanaaltjes in het tandbeen tijdelijk afsluiten en de gevoeligheid verminderen.

Soms moet de behandeling worden herhaald. Het effect verschilt per persoon en hangt mede af van de oorzaak en de dagelijkse mondverzorging.

Een beschermlaag of composietvulling

Bij ernstige gevoeligheid, een duidelijke slijtageplek of een beschadigde tandhals kan de tandarts een dunne beschermlaag of composiet aanbrengen. Hiermee wordt het blootliggende tandbeen afgedekt en beter beschermd tegen warmte, kou en andere prikkels.

Behandeling van een gaatje of slechte vulling

Wordt de gevoeligheid veroorzaakt door een gaatje, beschadigde vulling of breuk? Dan behandelt de tandarts het onderliggende probleem. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat een gaatje wordt gevuld of een bestaande vulling wordt hersteld of vervangen.

Behandeling van een ontstoken tandzenuw

Bij een ontstoken of afgestorven tandzenuw is een behandeling van de wortelkanalen soms nodig. Hierbij verwijdert de tandarts het ontstoken weefsel uit de tand of kies en worden de kanalen gereinigd en gevuld.

Lees meer over het verloop van deze behandeling in ons artikel over de wortelkanaalbehandeling.

Wanneer moet je een afspraak maken?

Een korte pijnscheut door een gevoelige tandhals is meestal niet spoedeisend. Het is wel verstandig om de klacht tijdens een controle te bespreken, zeker wanneer je niet weet waardoor de gevoeligheid ontstaat.

Maak een afspraak bij de tandarts wanneer

• één tand of kies steeds opnieuw gevoelig reageert;
• de pijn na een warme of koude prikkel blijft aanhouden;
• de gevoeligheid plotseling is ontstaan;
• de klachten steeds erger worden;
• je pijn krijgt bij het kauwen of bijten;
• je een gaatje, scheurtje of losse vulling vermoedt;
• tandpasta voor gevoelige tanden na enkele weken niet helpt;
• je tandvlees bloedt, ontstoken is of zich terugtrekt;
• de gevoeligheid na een vulling of behandeling niet afneemt.

Neem sneller contact op bij ernstige klachten

• hevige, kloppende of spontane pijn;
• pijn waardoor je niet kunt slapen;
• zwelling van het tandvlees, de wang of kaak;
• koorts of een ziek gevoel;
• een vieze smaak of pus bij een tand of kies;
• een afgebroken tand of kies na een ongeluk.

Veelgestelde vragen over gevoelige tanden