Moet een gaatje in een melktand altijd gevuld worden?
Nee, een gaatje in een melktand hoeft niet altijd gevuld te worden. Welke aanpak passend is, hangt onder andere af van de activiteit, plaats, bereikbaarheid en diepte van het gaatje en van het moment waarop de tand of kies naar verwachting wisselt.
Een beginnende cariësplek kan soms met goede mondverzorging, fluoride en regelmatige controle tot stilstand worden gebracht. Bij een groter of dieper gaatje kan bijvoorbeeld een vulling of RVS-kroontje nodig zijn. De tandarts bespreekt met het kind en de ouders welke behandeling het gebit beschermt en het kind zo min mogelijk belast.
In dit artikel
Lees waarom gaatjes in het melkgebit aandacht nodig hebben en welke behandelingen mogelijk zijn:
- Waarom ontstaan gaatjes in het melkgebit?
- Gaatje in een melktand: vullen of niet?
- Hebben melktanden zenuwen?
- Hoe behandelt de tandarts een gaatje in een melktand?
- Wat is een RVS-kroon of piratenkies?
- Hoe leg je de behandeling uit aan je kind?
- Hoe voorkom je gaatjes in het melkgebit?
- Wanneer moet je met je kind naar de tandarts?
- Veelgestelde vragen over gaatjes in melktanden
Waarom ontstaan gaatjes in het melkgebit?
Gaatjes, ook wel cariës genoemd, ontstaan wanneer bacteriën in tandplak suikers uit eten en drinken omzetten in zuren. Deze zuren halen mineralen uit het tandoppervlak. Als dit vaak gebeurt en het gebit onvoldoende tijd krijgt om te herstellen, kan uiteindelijk een gaatje ontstaan.
Melktanden en melkkiezen hebben een dunnere laag glazuur en tandbeen dan blijvende tanden en kiezen. Cariës kan daardoor relatief snel verder uitbreiden richting het binnenste van de tand of kies.
Een melkgebit verdient goede verzorging
Melktanden en melkkiezen vallen uiteindelijk uit, maar zijn tot die tijd belangrijk voor eten, kauwen en spreken. Ze spelen ook een rol bij de ontwikkeling van het gebit en houden ruimte beschikbaar voor de blijvende tanden en kiezen.
Gaatje in een melktand: vullen of niet?
Niet iedere cariësplek in het melkgebit vraagt om dezelfde behandeling. Bij een beginnende plek waarvan het oppervlak nog intact is, kan de tandarts proberen het cariësproces tot stilstand te brengen met betere mondverzorging, fluoride en controle.
Ook een daadwerkelijk gaatje hoeft niet altijd direct gevuld te worden. Als de plek goed bereikbaar en dagelijks schoon te houden is, kan soms een niet-restauratieve behandeling worden gekozen. Daarbij blijven actieve begeleiding en controle noodzakelijk.
Bij een actieve, diepere of moeilijk schoon te houden aantasting kan een vulling, een RVS-kroontje of een andere behandeling nodig zijn. De keuze wordt niet alleen bepaald door de grootte van het gaatje, maar ook door de conditie van de tand of kies, eventuele klachten en het verwachte wisselmoment.
Niet vullen betekent niet niets doen
Een gaatje dat niet wordt gevuld, moet volgens een duidelijk behandel- en controleplan worden gevolgd. Zo kan de tandarts beoordelen of de cariës tot stilstand komt en of het kind geen pijn of ontsteking ontwikkelt.
Hebben melktanden zenuwen?
Ja. Net als blijvende tanden en kiezen bevatten melktanden levend weefsel met bloedvaten en zenuwen. Dit wordt de pulpa genoemd. Een diep gaatje kan dicht bij de pulpa komen of deze bereiken.
Een kind kan daardoor pijn krijgen en er kan een ontsteking of infectie ontstaan. Dat een melktand later vanzelf wisselt, betekent dus niet dat een diep gaatje geen klachten of gevolgen kan hebben.
Een diep gaatje betekent niet automatisch trekken
De tandarts beoordeelt de klachten, de toestand van de pulpa, de mogelijkheid om de tand of kies te behouden en de resterende tijd tot het wisselen. Verwijderen kan nodig zijn, maar is niet automatisch de enige mogelijkheid.
Hoe behandelt de tandarts een gaatje in een melktand?
De behandeling wordt afgestemd op de activiteit, plaats, bereikbaarheid en diepte van het gaatje, eventuele klachten en het verwachte wisselmoment. Ook kijkt de tandarts naar wat voor het kind haalbaar en zo min mogelijk belastend is.
Mogelijke behandelingen van een gaatje in het melkgebit
- de plek goed bereikbaar maken voor de tandenborstel en actief controleren;
- het cariësproces tot stilstand proberen te brengen met betere mondverzorging en fluoride;
- de tand of kies herstellen met vulmateriaal;
- een RVS-kroon of Hallkroon over een melkkies plaatsen;
- bij diepe cariës de pulpa behandelen of de tand of kies verwijderen.
Een gaatje behandelen zonder te vullen
Bij een niet-restauratieve behandeling maakt de tandarts de plek zo nodig beter bereikbaar voor de tandenborstel. Het kind en de ouders krijgen gerichte instructies om het gaatje dagelijks goed te reinigen. Fluoride, passende eet- en drinkgewoonten en regelmatige controles ondersteunen deze aanpak.
Dit kan onder andere passend zijn wanneer een gaatje goed schoon te houden is of wanneer de tand of kies bijna gaat wisselen. Blijft de cariës actief, wordt het gaatje groter of ontstaan er klachten? Dan kan alsnog een andere behandeling nodig zijn.
Een gaatje vullen
Wanneer een vulling passend is, maakt de tandarts de plek schoon en verwijdert daarbij zo weinig mogelijk gezond tandweefsel. Daarna wordt de tand of kies met vulmateriaal hersteld. Welk materiaal en welke verdoving worden gebruikt, hangt af van de plek, de omvang van de aantasting en het kind.
Een RVS-kroon of Hallkroon
Bij bepaalde grotere gaatjes in melkkiezen kan een voorgevormd roestvrijstalen kroontje worden geplaatst. Bij de Hall-techniek wordt het kroontje over de kies vastgezet zonder eerst te boren of het aangetaste tandweefsel te verwijderen. Meestal is daarbij geen plaatselijke verdoving nodig.
De kroon sluit de cariëslaesie af van de mondomgeving. Daardoor verandert de omgeving van de achtergebleven bacteriën en kan het cariësproces tot stilstand komen. Niet iedere melkkies is geschikt voor deze techniek; een zorgvuldige beoordeling vooraf blijft nodig.
Piratenkies of prinsessenkies
Het RVS-kroontje is zilverkleurig en valt daardoor op. Voor kinderen wordt het daarom ook wel een piratenkies of prinsessenkies genoemd.
Wat als het gaatje heel diep is?
Bij diepe cariës onderzoekt de tandarts of de pulpa nog gezond is of behandeld moet worden. Een diep gaatje betekent niet automatisch dat de tand of kies moet worden getrokken. Afhankelijk van de klachten en de toestand van de pulpa kan soms een behandeling worden uitgevoerd waarmee de tand of kies behouden blijft.
Is er een ernstige ontsteking of infectie ontstaan, of kan de tand of kies niet meer betrouwbaar worden hersteld? Dan kan verwijderen de beste behandeling zijn. De tandarts kijkt daarbij ook naar de ontwikkeling van het blijvende gebit en het verwachte wisselmoment.
Wat is een RVS-kroon of piratenkies?
Een RVS-kroon is een voorgevormd metalen kroontje dat over een melkkies wordt geplaatst. Een Hallkroon is een RVS-kroon die volgens de Hall-techniek wordt aangebracht: zonder cariës weg te boren of de kies af te slijpen.
De Hall-techniek is bedoeld voor zorgvuldig geselecteerde melkkiezen. De tandarts beoordeelt onder andere de diepte van het gaatje, de conditie van de pulpa en hoelang de kies naar verwachting nog in de mond blijft.
Hoe wordt een Hallkroon geplaatst?
Soms is er tussen de melkkiezen niet voldoende ruimte voor het kroontje. De tandarts kan dan eerst kleine elastiekjes tussen de kiezen plaatsen. Deze maken in enkele dagen ruimte voor de kroon. Hiervoor is een extra korte afspraak nodig.
Het plaatsen van het kroontje
- De tandarts kiest en past de juiste maat kroon.
- Het kroontje wordt gevuld met bevestigingscement.
- De kroon wordt over de melkkies geplaatst.
- Het kind helpt soms door het kroontje met de kiezen op zijn plaats te bijten.
- De tandarts verwijdert het overtollige cement.
Het plaatsen kan een drukkend of strak gevoel geven. Bij toepassing van de Hall-techniek zijn boren en plaatselijke verdoving doorgaans niet nodig.
Voelt de kroon na plaatsing te hoog?
Direct na de behandeling kan de kroon bij het dichtbijten iets te hoog aanvoelen. De beet past zich hier meestal vanzelf op aan. Dit kan enkele dagen tot een paar weken duren.
Blijft het kind pijn houden, kan het niet goed eten of lijkt het kroontje los te zitten? Neem dan contact op met de tandarts.
Wat gebeurt er met het kroontje bij het wisselen?
De melkkies wisselt op de normale manier. Het RVS-kroontje blijft aan de melkkies vastzitten en komt er samen met de kies uit wanneer deze wisselt.
Hoe leg je de behandeling uit aan je kind?
Vertel kort en rustig dat de tandarts de kies gaat helpen of repareren. Bij een vulling kan bijvoorbeeld over ‘kiezenklei’ worden gesproken. Een RVS-kroon kan een ‘piratenkies’ of ‘prinsessenkies’ worden genoemd.
Het is niet nodig om de behandeling thuis stap voor stap te beschrijven. De tandarts stemt de uitleg af op de leeftijd en het begrip van het kind en kan tijdens de afspraak laten zien wat er gebeurt.
Bereid je kind positief en eerlijk voor
Vertel dat de tandarts goed voor de kies gaat zorgen en dat je erbij blijft. Beloof niet dat het kind helemaal niets zal voelen. Leg liever uit dat iets bijvoorbeeld vreemd, strak of drukkend kan aanvoelen en dat het kind altijd mag aangeven hoe het gaat.
Meer tips staan in ons artikel over met je kind naar de tandarts gaan.
Hoe voorkom je gaatjes in het melkgebit?
Het risico op gaatjes neemt vooral toe wanneer tandplak onvoldoende wordt verwijderd en tanden vaak worden blootgesteld aan suikers. Fluoride helpt het glazuur te beschermen en ondersteunt het herstel na een zuuraanval.
Zo help je het melkgebit gezond te houden
- Poets vanaf het doorbreken van de eerste tand tweemaal per dag twee minuten.
- Gebruik fluoridetandpasta die past bij de leeftijd van het kind.
- Poets als ouder in ieder geval ’s avonds na, gedurende de hele basisschoolperiode.
- Beperk bij kinderen tot en met 4 jaar het eten en drinken tot maximaal zeven momenten per dag.
- Houd vanaf 5 jaar maximaal vijf eet- en drinkmomenten per dag aan.
- Geef tussen de eet- en drinkmomenten bij voorkeur alleen water.
- Geef na het laatste tandenpoetsen geen eten of drinken meer, behalve water.
- Neem je kind vanaf het doorbreken van het eerste tandje mee naar de tandarts.
Bij actieve cariës kan aanvullend of persoonlijk advies nodig zijn. De tandarts of mondhygiënist kan dan samen met het kind en de ouders bekijken welke verandering in poetsen, fluoridegebruik of eet- en drinkgewoonten haalbaar is.
Meer praktische uitleg vind je in ons artikel over poetsen vanaf het eerste tandje.
Wanneer moet je met je kind naar de tandarts?
Laat een verkleuring, beschadiging of mogelijk gaatje door de tandarts beoordelen. Een kind heeft bij beginnende cariës namelijk niet altijd pijn, terwijl tijdige begeleiding kan helpen voorkomen dat de aantasting verdergaat.
Neem ook contact op als je kind:
- pijn of terugkerende gevoeligheid aan een tand of kies heeft;
- steeds aan één kant kauwt;
- een bepaalde plek niet wil laten poetsen;
- ’s nachts wakker wordt van kiespijn;
- een bultje, zwelling of pus bij een tand of kies heeft;
- een afgebroken tand, kies of vulling heeft.
Bij zwelling of ziekteverschijnselen
Neem snel contact op met de tandarts bij zwelling van het tandvlees of gezicht, koorts in combinatie met tand- of kiespijn of wanneer je kind duidelijk ziek is. De tandarts kan beoordelen hoe dringend behandeling nodig is.
Veelgestelde vragen over gaatjes in melktanden
Moet een gaatje in een melktand altijd gevuld worden?
Nee. De aanpak hangt af van de activiteit, plaats, bereikbaarheid en diepte van het gaatje en van het verwachte wisselmoment. Niet vullen betekent wel dat actieve begeleiding en controle nodig blijven.
Kan een gaatje in een melktand vanzelf verdwijnen?
Een eenmaal ontstaan gat in de tand groeit niet vanzelf dicht. Het cariësproces kan soms wel tot stilstand worden gebracht. De tandarts beoordeelt welke mondverzorging, fluoride, controle of behandeling daarvoor nodig is.
Zitten er zenuwen in melktanden?
Ja. Melktanden en melkkiezen bevatten levend weefsel met bloedvaten en zenuwen. Een diep gaatje kan daardoor pijn en een ontsteking of infectie veroorzaken.
Hoe merk je dat een kind een gaatje heeft?
Een gaatje kan zichtbaar zijn als een witte, bruine of donkere plek of als een opening in de tand of kies. Ook gevoeligheid, pijn, anders kauwen of een plek niet willen laten poetsen kan op een probleem wijzen. Beginnende cariës geeft echter niet altijd klachten.
Doet het vullen van een melktand pijn?
Als verdoving nodig is, wordt de kies eerst plaatselijk verdoofd. Een kind kan tijdens de behandeling nog wel druk, beweging of trillingen voelen. De tandarts stemt de behandeling en uitleg af op het kind.
Blijft een piratenkies zitten tijdens het wisselen?
Het RVS-kroontje blijft normaal gesproken aan de melkkies vastzitten. Wanneer de melkkies op natuurlijke wijze wisselt, komt het kroontje samen met de kies los.
Instagram