Wat is parodontitis? Symptomen, oorzaken en behandeling

Wat gebeurt er bij parodontitis?

Tanden en kiezen worden op hun plaats gehouden door verschillende steunweefsels rondom de wortels. Daartoe behoren onder andere het tandvlees, vezels rondom de tandwortel en het kaakbot.

Wanneer tandplaque langere tijd langs de tandvleesrand blijft zitten, kunnen bacteriën een ontstekingsreactie van het tandvlees veroorzaken. In eerste instantie is meestal sprake van gingivitis: een oppervlakkige tandvleesontsteking waarbij nog geen steunweefsel of kaakbot verloren is gegaan.

Bij parodontitis gaat de ontsteking verder. De verbinding tussen tand en tandvlees raakt beschadigd en de ruimte tussen de tand en het tandvlees wordt dieper. Zo'n ruimte wordt een pocket genoemd. In deze verdiepte pockets kunnen tandplaque en bacteriën zich onder het tandvlees ophopen.

Ook kan tandplaque onder het tandvlees verharden tot tandsteen. Naarmate de ziekte voortschrijdt, gaan steunweefsel en kaakbot rondom de tanden en kiezen verloren.

Wat is het verschil tussen gingivitis en parodontitis?

Gingivitis en parodontitis zijn allebei ontstekingen rond het tandvlees, maar er is een belangrijk verschil. Bij gingivitis blijft de ontsteking beperkt tot het tandvlees. Bij parodontitis zijn ook de weefsels die de tanden en kiezen ondersteunen aangetast en kan kaakbot verloren gaan.

Niet iedere tandvleesontsteking ontwikkelt zich automatisch tot parodontitis. Wanneer gingivitis blijft bestaan, kan de ontsteking bij daarvoor gevoelige mensen echter verder uitbreiden naar de dieper gelegen weefsels.

Omdat zowel gingivitis als parodontitis in het begin weinig klachten kunnen veroorzaken, is controle door de tandarts of mondhygiënist belangrijk. Lees ook meer over de signalen van ontstoken tandvlees.

Van gingivitis naar parodontitis

Wanneer de ontsteking zich uitbreidt, raakt de aanhechting van het tandvlees aan de tand steeds verder verloren. De pockets worden dieper en bacteriën kunnen zich verder onder de tandvleesrand ophopen. Het wordt daardoor steeds moeilijker om deze gebieden zelf goed schoon te houden.

Als het ziekteproces doorgaat, wordt ook het kaakbot rondom de tandwortels afgebroken. Hoe meer steunweefsel verloren gaat, hoe minder houvast de tand of kies uiteindelijk heeft.

Wat zijn de symptomen van parodontitis?

Parodontitis kan lange tijd aanwezig zijn zonder dat je duidelijke klachten hebt. De aandoening veroorzaakt vooral in het begin meestal weinig pijn. Daardoor kan de ontsteking verdergaan zonder dat je zelf merkt dat steunweefsel en kaakbot rondom tanden en kiezen verloren gaan.

Er zijn wel veranderingen die op parodontitis kunnen wijzen. Deze kunnen afzonderlijk of tegelijkertijd voorkomen.

Bloedend of gezwollen tandvlees

Ontstoken tandvlees kan rood, gezwollen en gevoelig zijn en gemakkelijk bloeden tijdens het tandenpoetsen, reinigen tussen de tanden of eten. Dit komt zowel bij gingivitis als bij parodontitis voor.

Bloedend tandvlees betekent dus niet automatisch dat er parodontitis is. Het is wel een signaal van ontsteking dat aandacht verdient. Lees meer over de mogelijke oorzaken in ons artikel over ontstoken en bloedend tandvlees.

Terugtrekkend tandvlees

Bij parodontitis kan het tandvlees zich terugtrekken. Hierdoor komt een groter gedeelte van de tand of tandwortel bloot te liggen en kunnen tanden optisch langer lijken.

Terugtrekkend tandvlees kan verschillende oorzaken hebben en betekent niet automatisch dat iemand parodontitis heeft. Wanneer het samengaat met ontsteking, verdiepte pockets en verlies van steunweefsel, kan het wel onderdeel zijn van parodontitis.

Gevoelige tanden en blootliggende tandhalzen

Wanneer het tandvlees terugtrekt, kunnen delen van de tandwortel bloot komen te liggen. Deze zijn minder goed beschermd dan de kroon van de tand en kunnen gevoelig reageren op koude, warmte, zoet, zuur of aanraking.

Gevoelige tanden hebben ook andere mogelijke oorzaken. Lees hierover meer in ons artikel over gevoelige tanden en kiezen bij warm en koud eten of drinken.

Slechte adem of een vieze smaak

Een aanhoudende slechte adem of vieze smaak in de mond kan eveneens voorkomen bij parodontitis. In verdiepte pockets kunnen bacteriën en tandplaque zich onder het tandvlees ophopen, waar je ze zelf moeilijk kunt verwijderen.

Een slechte adem kan veel verschillende oorzaken hebben en is op zichzelf geen bewijs voor parodontitis. Blijft de klacht bestaan, dan kan de tandarts of mondhygiënist onderzoeken of problemen met het tandvlees een rol spelen. Lees ook meer over wat je kunt doen bij een slechte adem.

Veranderende stand van tanden en kiezen

Wanneer steeds meer steunweefsel en kaakbot verloren gaan, kunnen tanden en kiezen minder stevig komen te staan. Er kunnen nieuwe ruimtes tussen tanden ontstaan of tanden kunnen langzaam van positie veranderen.

Dit zijn meestal tekenen van verder gevorderde parodontitis. In een nog later stadium kunnen tanden en kiezen daadwerkelijk beweeglijk worden.

Doet parodontitis pijn?

Parodontitis doet vaak geen pijn. Juist dat maakt de aandoening verraderlijk: het tandvlees en kaakbot kunnen worden aangetast terwijl iemand zelf nauwelijks klachten ervaart.

Bij verder gevorderde parodontitis kunnen wel klachten ontstaan, bijvoorbeeld gevoeligheid van blootliggende tandwortels, pijn bij het kauwen of pijn door een plaatselijke ontsteking. Afwezigheid van pijn betekent dus niet dat het tandvlees gezond is.

Kun je zelf zien of je parodontitis hebt?

Je kunt sommige signalen zelf herkennen, maar je kunt niet met zekerheid vaststellen of je parodontitis hebt. Daarvoor moet worden onderzocht of er daadwerkelijk steunweefsel en kaakbot verloren zijn gegaan.

De tandarts of mondhygiënist meet daarom onder andere de pockets rondom de tanden en kijkt naar bloeding, terugtrekkend tandvlees en eventuele beweeglijkheid. Wanneer dat nodig is, worden röntgenfoto's gemaakt om het kaakbot rondom de tanden en kiezen te beoordelen.

Hoe ontstaat parodontitis?

Parodontitis ontstaat door een combinatie van bacteriën in tandplaque en de reactie van het lichaam daarop. Tandplaque vormt zich voortdurend op tanden en kiezen. Wanneer deze laag niet voldoende wordt verwijderd, kan het tandvlees ontstoken raken.

In eerste instantie ontstaat meestal gingivitis. Blijft de ontsteking bestaan en breidt deze zich bij een daarvoor gevoelige persoon uit naar de dieper gelegen steunweefsels? Dan kunnen de aanhechting rond de tand en het kaakbot worden afgebroken en ontstaat parodontitis.

Niet iedereen met tandplaque of gingivitis krijgt automatisch parodontitis. De ernst en snelheid waarmee de ziekte zich ontwikkelt, worden mede bepaald door de afweerreactie van het lichaam en verschillende risicofactoren.

Welke factoren vergroten het risico op parodontitis?

Verschillende factoren kunnen invloed hebben op het ontstaan, de ernst en het verloop van parodontitis. Sommige daarvan kun je zelf beïnvloeden, terwijl andere niet of nauwelijks te veranderen zijn.

Roken en parodontitis

Roken is één van de belangrijkste beïnvloedbare risicofactoren voor parodontitis. Rokers hebben een grotere kans op ernstige tandvleesproblemen en de afbraak van steunweefsel kan sneller verlopen.

Daarnaast kan roken het herstel na een parodontale behandeling verminderen. Stoppen met roken is daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak wanneer iemand parodontitis heeft.

Lees meer over de gevolgen van roken voor de mondgezondheid.

Diabetes en parodontitis

Diabetes en parodontitis hebben een belangrijke relatie met elkaar. Vooral wanneer de bloedsuiker langdurig niet goed gereguleerd is, neemt het risico op parodontitis toe en kan de aandoening ernstiger verlopen.

De relatie werkt ook de andere kant op. Een ernstige tandvleesontsteking kan het moeilijker maken om de bloedsuiker goed te reguleren. Goede behandeling van zowel de diabetes als de parodontitis is daarom belangrijk.

Erfelijke gevoeligheid

Sommige mensen zijn gevoeliger voor parodontitis dan andere. Verschillen in erfelijke aanleg en de manier waarop het afweersysteem op bacteriën reageert, kunnen daarbij een rol spelen.

Dat betekent niet dat parodontitis uitsluitend erfelijk is of dat de ziekte onvermijdelijk ontstaat wanneer deze in de familie voorkomt. Een goede mondhygiëne, niet roken en regelmatige controle blijven juist bij een verhoogde gevoeligheid belangrijk.

Stress en parodontitis

Langdurige stress wordt in verband gebracht met een groter risico op of verergering van parodontitis. Stress kan invloed hebben op de afweer van het lichaam en kan er daarnaast voor zorgen dat goede mondverzorging of een gezonde leefstijl moeilijker vol te houden is.

Stress is dus niet op zichzelf dé oorzaak van parodontitis, maar kan één van de factoren zijn die het ontstaan of verloop beïnvloeden.

Speelt leeftijd een rol?

Parodontitis komt vaker voor naarmate mensen ouder worden. Leeftijd op zichzelf veroorzaakt de ziekte echter niet. Omdat parodontitis meestal langzaam verloopt, hebben oudere mensen simpelweg meer tijd gehad waarin steunweefsel verloren kan gaan.

Ook jongere volwassenen kunnen parodontitis ontwikkelen. Bij opvallend snelle botafbraak of ernstige parodontitis op jonge leeftijd is extra onderzoek en zorgvuldige behandeling belangrijk.

Hoe stelt de tandarts parodontitis vast?

Om vast te stellen of er sprake is van parodontitis, onderzoekt de tandarts of mondhygiënist het tandvlees en de steunweefsels rondom de tanden en kiezen. Alleen kijken naar rood of bloedend tandvlees is daarvoor niet voldoende.

Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is het meten van de pockets. Met een dun meetinstrument, een pocketsonde, wordt rondom iedere tand of kies gemeten hoeveel ruimte er tussen de tand en het tandvlees aanwezig is. Daarbij wordt ook gekeken of het tandvlees bloedt.

Waarom worden röntgenfoto's gemaakt?

Bij verdenking op parodontitis kunnen röntgenfoto's worden gebruikt om te beoordelen hoeveel kaakbot rondom de tanden en kiezen aanwezig is en waar bot verloren is gegaan. De combinatie van het klinische onderzoek en de röntgenfoto's geeft een beter beeld van de ernst en uitgebreidheid van de aandoening.

Niet iedere patiënt heeft voor ieder onderzoek nieuwe röntgenfoto's nodig. De tandarts bepaalt op basis van de situatie welke foto's nodig zijn om een goede diagnose en behandelplanning te kunnen maken.

Hoe wordt parodontitis behandeld?

Het doel van de behandeling is de ontsteking onder controle te krijgen en verdere afbraak van steunweefsel en kaakbot te voorkomen. Een succesvolle behandeling bestaat daarom uit meer dan alleen het verwijderen van tandsteen.

Een belangrijk uitgangspunt is dat tandplaque dagelijks zo goed mogelijk wordt verwijderd. De tandarts of mondhygiënist geeft daarom persoonlijke instructies voor het poetsen en het reinigen tussen tanden en kiezen.

Professionele reiniging onder het tandvlees

Daarna worden tandplaque en tandsteen professioneel verwijderd. Bij parodontitis bevinden deze zich vaak ook diep onder het tandvlees en op de worteloppervlakken. Deze plekken kun je zelf niet met een tandenborstel of rager bereiken.

De worteloppervlakken worden daarom zorgvuldig gereinigd. Afhankelijk van de uitgebreidheid van de parodontitis gebeurt dit meestal verspreid over één of meerdere afspraken.

Bij Tandartsenpraktijk Vermeulen kan de mondhygiënist een belangrijke rol spelen bij deze behandeling en bij de begeleiding van de dagelijkse mondverzorging.

Wat gebeurt er na de eerste behandeling?

Na de eerste behandelperiode krijgt het tandvlees tijd om te herstellen. Vervolgens worden de pockets opnieuw gemeten en wordt bekeken hoeveel ontsteking nog aanwezig is. Dit wordt een evaluatie of herbeoordeling genoemd.

Zijn de pockets minder diep geworden en bloedt het tandvlees minder? Dan is dat een teken dat de behandeling effect heeft. Daarna begint meestal een periode van regelmatige nazorg om het bereikte resultaat te behouden.

Blijven er op bepaalde plaatsen diepe ontstoken pockets bestaan, dan kan aanvullende behandeling nodig zijn.

Wanneer is een parodontoloog nodig?

Bij ernstige parodontitis of wanneer diepe pockets na de eerste behandeling blijven bestaan, kan de tandarts verwijzen naar een parodontoloog. Dit is een tandarts die zich heeft gespecialiseerd in aandoeningen en behandelingen van het tandvlees en de steunweefsels rondom tanden en kiezen.

Soms kan aanvullende niet-chirurgische behandeling voldoende zijn. In andere situaties kan een operatie nodig zijn om diepe moeilijk bereikbare gebieden beter te kunnen reinigen. Bij bepaalde botdefecten zijn daarnaast regeneratieve behandelingen mogelijk waarbij wordt geprobeerd verloren steunweefsel gedeeltelijk te herstellen.

Is een parodontitisbehandeling pijnlijk?

Een behandeling onder het tandvlees kan gevoelig zijn, vooral wanneer het tandvlees sterk ontstoken is. Daarom kan de behandeling onder plaatselijke verdoving worden uitgevoerd. Tijdens het reinigen hoef je dan geen scherpe pijn te voelen.

Na de behandeling kan het tandvlees tijdelijk gevoelig zijn. Ook kunnen tandhalzen duidelijker bloot komen te liggen doordat gezwollen tandvlees na het verdwijnen van de ontsteking slinkt. Hierdoor kunnen tanden tijdelijk gevoeliger reageren op koud of warm.

Hoe lang duurt een parodontitisbehandeling?

De behandelduur verschilt per persoon. Bij een beperkt aantal verdiepte pockets zijn minder afspraken nodig dan wanneer vrijwel het hele gebit moet worden behandeld. Ook de reactie van het tandvlees en de eventuele noodzaak voor vervolgbehandeling bepalen hoe lang het totale traject duurt.

Na de actieve behandeling blijft nazorg belangrijk. Parodontitis kan namelijk opnieuw actief worden wanneer tandplaque zich ophoopt of risicofactoren onvoldoende onder controle zijn.

Wat gebeurt er bij vergevorderde parodontitis?

Wanneer parodontitis langere tijd actief blijft, kan steeds meer steunweefsel en kaakbot rondom tanden en kiezen verloren gaan. De pockets worden dieper en tanden kunnen uiteindelijk minder stevig in het kaakbot komen te staan.

Bij vergevorderde parodontitis kunnen tanden en kiezen van positie veranderen, kunnen er ruimtes tussen tanden ontstaan en kunnen tanden beweeglijk worden. Ook blootliggende tandwortels en gevoeligheid komen regelmatig voor.

Hoe ernstig de gevolgen zijn, verschilt per persoon en per tand of kies. Niet iedere tand met botverlies hoeft automatisch verloren te gaan. De tandarts of parodontoloog beoordeelt per situatie hoeveel steunweefsel nog aanwezig is en welke behandeling mogelijk is.

Kunnen losse tanden door parodontitis weer vast gaan staan?

Wanneer een tand beweeglijk is door ontsteking en verlies van steunweefsel, hangt het herstel af van de ernst van de situatie. Na succesvolle behandeling kan de ontsteking afnemen en kan een tand soms weer stabieler aanvoelen.

Ernstig verloren steunweefsel komt echter niet vanzelf volledig terug. Bij vergevorderde parodontitis kan een tand of kies daardoor ook na behandeling een verminderde houvast houden. In sommige gevallen is behoud uiteindelijk niet meer mogelijk.

Kan parodontitis genezen of tot stilstand komen?

Parodontitis kan meestal goed worden behandeld en tot stilstand worden gebracht. Dat betekent dat de ontsteking onder controle komt en dat verdere afbraak van kaakbot en steunweefsel wordt voorkomen.

Dat is niet hetzelfde als het volledig herstellen van de oorspronkelijke situatie. Kaakbot en aanhechting die door parodontitis verloren zijn gegaan, groeien na een gewone behandeling niet automatisch terug.

Bij bepaalde plaatselijke botdefecten kan een parodontoloog soms een regeneratieve behandeling uitvoeren waarmee wordt geprobeerd verloren steunweefsel gedeeltelijk opnieuw op te bouwen. Dit is niet bij iedere patiënt of iedere plek mogelijk.

Hoe voorkom je dat parodontitis terugkomt?

Na de actieve behandeling begint de nazorgfase. Tijdens deze afspraken controleert de tandarts of mondhygiënist onder andere de conditie van het tandvlees, de mondhygiëne en de pockets. Plaque en tandsteen worden waar nodig professioneel verwijderd.

Hoe vaak nazorg nodig is, hangt af van de ernst van de parodontitis en het persoonlijke risico op terugkeer. Vaak vinden controles iedere drie tot zes maanden plaats.

Wat kun je zelf doen?

• Poets minimaal twee keer per dag zorgvuldig.
• Reinig dagelijks tussen de tanden en kiezen met geschikte hulpmiddelen.
• Volg de persoonlijke poetsinstructies van de tandarts of mondhygiënist.
• Stop met roken.
• Laat diabetes zo goed mogelijk reguleren wanneer je diabetes hebt.
• Ga volgens het afgesproken schema naar de nazorgafspraken.

Bij de mondhygiënist kun je begeleiding krijgen bij het reinigen van het gebit en het gezond houden van het tandvlees.

Wanneer moet je een afspraak maken?

Parodontitis geeft niet altijd pijn of duidelijke klachten. Laat je tandvlees daarom controleren wanneer je veranderingen opmerkt of wanneer je twijfelt over de gezondheid van je tandvlees.

Maak bijvoorbeeld een afspraak bij:

• bloedend, rood of gezwollen tandvlees;
• terugtrekkend tandvlees;
• een aanhoudende slechte adem of vieze smaak;
• tanden die langer lijken te worden;
• nieuwe ruimtes tussen tanden of kiezen;
• tanden of kiezen die van positie veranderen;
• losser staande tanden of kiezen.

Hoe eerder parodontitis wordt ontdekt, hoe meer steunweefsel meestal behouden kan blijven. De tandarts of mondhygiënist kan onderzoeken of er sprake is van gingivitis, parodontitis of een andere oorzaak van de klachten.

Maak een afspraak

Veelgestelde vragen over parodontitis